საზღვარგარეთის ქვეყნების პრაქტიკა

წინამდებარე მოკლედ განიხილავს ზოგიერთი ქვეყნის გამოცდილებას ხელისუფლების და არასამთავრობო ორგანიზაციების თანამშრომლობის მიმართულებით.

პოლონეთი
უნგრეთი
გერმანია
ესტონეთი

პოლონეთი

პოლონეთი უნიკალურია ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებს შორის იმ კუთხით, რომ საჯარო და არასამთავრობო სექტორის თანამშრომლობის ფორმები იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტით (არა კომპაქტით, მემორანდუმით, სტრატეგიით, კონცეფციით ან სხვა სარეკომენდაციო ძალის მქონე დოკუმენტით) არის განსაზღვრული – კანონი საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობაზე და მოხალისეებზე.¹ მითითებული კანონი პოლონეთის პარლამენტმა 2003 წელს მიიღო.

კანონი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქვეკატეგორიას ქმნის: საზოგადოებრივი ორგანიზაციები, ანუ ორგანიზაციები, რომელთა ძირითადი საქმიანობაა საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობის განხორციელება, თუკი ამგვარი საქმიანობა სახელმწიფოს ფუნქციად მიიჩნევა. ამგვარად, კანონი ორ, კუმულაციურ პირობას ადგენს საზოგადოებრივი ორგანიზაციის სტატუსის მოსაპოვებლად: საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობის განხორციელება და სახელმწიფოს კომპეტენციაში შემავალი საქმიანობის განხორციელება. საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობის საბჭოს განმარტებით, საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობას წარმოადგენს, ინტერ ალია, სოციალური მომსახურების მიწოდება, საქველმოქმედო საქმიანობა, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებზე, ასევე, ეთნიკურ უმცირესობებზე ზრუნვა. ²

საზოგადოებრივი ორგანიზაციის სტატუსს ებმის შემდეგი ტიპის პრივილეგიები: გადასახადის გადამხდელის საშემოსავლო გადასახადიდან 1%-ის მიღების უფლება; საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობასთან დაკავშირებით ამგვარი სტატუსის მქონე ორგანიზაცია არ იხდის საშემოსავლო და ქონების გადასახადს,³ სახელმწიფოს ფუნქციების განხორციელებისთვის სახელმწიფო ფინანსური რესურსის მიღების უფლება.

კანონი განსაზღვრავს არასამთავრობო ორგანიზაციებსა და საჯარო სექტორს შორის თანამშრომლობის ფორმებს. ამ კუთხით, კანონი ავითარებს სუბსიდირების, ანუ დამატებითობის კონსტიტუციურ პრინციპს,⁴ თუმცა ეს პრინციპი, პოლონეთის კანონმდებლობით უფრო ვიწროდ განიმარტება, ვიდრე გერმანიის კონსტიტუციით გათვალისწინებული იგივე პრინციპი.

თანამშრომლობის მნიშვნელოვანი ფორმა, რომელიც კანონით განისაზღვრება, არის სახელმწიფო ფუნქციების, მათ შორის სოციალური მომსახურების მიწოდების, არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის დელეგირების ვალდებულება.⁵ თანამშრომლობის მითითებული ფორმის წარმმართველი პრინციპებია: სუბსიდირება, ანუ დამატებითობა, კონკურსის საჯაროობა და სამართლიანობა, ორი სექტორის დამოუკიდებლობა, სახელმწიფო ფუნქციის დელეგირების პროცესის გამჭვირვალობა.⁶ ამგვარი დელეგირების თანმდევია სახელმწიფოს მხრიდან ფინანსური უზრუნველყოფა. კანონი ადგენს ღია კონკურსის გამოცხადების დაწვრილებით პროცედურას, საკონკურსო წინადადების იმპერატიულ ელემენტებს, ასევე, კონკურსით გამოვლენილ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან გაფორმებული კონტრაქტის ელემენტებს. ⁷

კანონი ადგენს, რომ სახელმწიფო ორგანოები ვალდებულნი არიან გამოაცხადონ ღია კონკურსი იმ ორგანიზაციის გამოსავლენად, რომელსაც უნდა გადაეცეს სახელმწიფოს ფუნქციის შესრულების ვალდებულება.⁸ საკონკურსო განაცხადი უნდა განსაზღვრავდეს: შესასრულებელი ფუნქციის ტიპს, ფინანსური რესურსის ოდენობას, რომელიც გათვალისწინებულია ამ ფუნქციის განხორციელებისთვის, ფუნქციის განხორციელების წესებს, პირობებს, სტანდარტებს, ფუნქციის განმახორციელებელი არასამთავრობო ორგანიზაციის შესარჩევ კრიტერიუმებს.⁹ საკონკურსო განაცხადის საჯაროობა უზრუნველყოფილი უნდა იყოს განაცხადის საჯარო საინფორმაციო ბიულეტენში ან ეროვნულ/რეგიონულ პრესაში გამოქვეყნებით, კომპეტენტური სახელმწიფო ორგანოს საინფორმაციო დაფაზე განთავსებით.¹⁰ კანონი ასევე ადგენს არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ შეტანილი საპროექტო განაცხადის იმპერატიულ ელემენტებს.¹¹

მითითებული კანონით, სახელმწიფო ორგანოები, რომლებიც სახელმწიფო ფუნქციების განხორციელების ვალდებულებას არასამთავრობო ორგანიზაციებს გადასცემენ, ვალდებულნი არიან განახორციელონ მონიტორინგი სახელმწიფო ფუნქციის შესრულების პროცესზე.¹²  განსაკუთრებით, სახელმწიფო ორგანო ვალდებულია შეაფასოს ფუნქციის შესრულების ეფექტიანობა და ხარისხი, ასევე, უზრუნველყოს ფუნქციის შესასრულებლად გაცემული სახელმწიფოს ფინანსური რესურსის მიზნობრივი განკარგვა.¹³ 

დამატებით, კანონი არასამთავრობო ორგანიზაციებს ანიჭებს ინიციატივის უფლებას: კანონი ადგენს შესაბამის ნაწილში, რომ საზოგადოებრივ სარგებელზე ორიენტირებული არასამთავრობო ორგანიზაციები უფლებამოსილნი არიან თავიანთი ინიციატივით წარადგინონ კომპეტენტურ სახელმწიფო ორგანოში საპროექტო წინადადება სახელმწიფო ფუნქციის განხორციელების შესახებ.¹⁴  სახელმწიფო ორგანო, თავის მხრივ, კანონით ვალდებულია შეისწავლოს საპროექტო წინადადება, შეაფასოს არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ სახელმწიფო ფუნქციის განხორციელების მიზანშეწონილობა, დააკმაყოფილოს ან არ დააკმაყოფილოს არასამთავრობო ორგანიზაციის მოთხოვნა.¹⁵  გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სახელმწიფო ორგანომ უნდა გაითვალისწინოს შემდეგი ფაქტორები: საპროექტო განაცხადით გათვალისწინებული სახელმწიფო ფუნქციის პრიორიტეტულობა; არასამთავრობო ორგანიზაციის პოტენციალი დააკმაყოფილოს კანონით დადგენილი სტანდარტები ამ ფუნქციის განხორციელებასთან მიმართებაში; ფინანსური რესურსი, რომელიც ხელმისაწვდომია საპროექტო წინადადებით გათვალისწინებული სახელმწიფო ფუნქციის განხორციელებისთვის; არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ კონკრეტული სახელმწიფო ფუნქციის განხორციელების შედარებითი უპირატესობა.¹⁶ 

თანამშრომლობის ზემოთმითითებული ფორმის გარდა, რაც სახელმწიფო ფუნქციის დელეგირებაში აისახება, კანონი ითვალისწინებს თანამშრომლობის სხვა ფორმას. სახელმწიფო ორგანოები ვალდებულნი არიან განახორციელონ თავიანთი ფუნქციები არასამთავრობო ორგანიზაციებთან მჭიდრო თანამშრომლობით. ამ ტიპის თანამშრომლობის კუთხით, კანონი ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებს ვალდებულებას აკისრებს შეიმუშავონ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან თანამშრომლობის წლიური პროგრამები, უზრუნველყონ დაგეგმილი აქტივობების შესახებ ინფორმაციის გაცვლა ფუნქციების ჰარმონიზაციის, ფუნქციათა თანხვედრის გამორიცხვის მიზნით, დააარსონ საკონსულტაციო-საინიციატივო ჰიბრიდული კომიტეტები, რომლის შემადგენლობაში ორი სექტორის წარმომადგენლები შევლენ. სახელმწიფო ორგანოები, ასევე, ვალდებულნი არიან ჩართონ არასამთავრობო ორგანიზაციები კანონპროექტების შემუშავების პროცესში, თუკი ეს კანონპროექტები გავლენას მოახდენენ არასამთავრობო ორგანიზაციის საქმიანობაზე.

კანონით პოლონეთი, უნგრეთის მსგავსად ამოქმედებს 1%-იან მექანიზმს. მექანიზმი გადასახადის გადამხდელის საშემოსავლო გადასახადის 1%-ის გადასახადის გადამხდელის მიერ მითითებული არასამთავრობო ორგანიზაციისთვის გადაცემას გულისხმობს. თუმცა, პოლონეთის შემთხვევაში, მექანიზმი განსხვავებულად მუშაობს იმ კუთხით, რომ 1%-ის ბენეფიციარი მხოლოდ საზოგადოებრივი ორგანიზაციის სტატუსის მქონე არასამთავრობო ორგანიზაცია შეიძლება იყოს. ¹⁷

კანონი აარსებს საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობის საბჭოს.¹⁸  საბჭომ ფუნქციონირება 2003 წლის 27 ნოემბერს დაიწყო.¹⁹  საბჭო სოციალური პოლიტიკის მინისტრის აპარატთან არსებობს.²⁰  მის ფუნქციებში შედის სარეკომენდაციო დოკუმენტების მომზადება კანონის მოთხოვნების შესრულებასთან დაკავშირებით, კანონის განხორციელების პროცესის მონიტორინგის განხორციელება, რეკომენდაციების შემუშავება იმ კანონპროექტებზე, რომლებიც ეხება კანონის რეგულირების სფეროს, მონიტორინგის განხორციელება და რეკომენდაციების მიღება არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის სახელმწიფო ფუნქციების გადაცემის პროცესზე, ასევე რეკომენდაციების შემუშავება იმ სტანდარტებზე, რომლებიც არასამთავრობო ორგანიზაციებმა უნდა დააკმაყოფილონ სახელმწიფო ფუნქციების, მათ შორის, სოციალური მომსახურების მიწოდების პროცესში, საჯარო სექტორსა და არასამთავრობო ორგანიზაციებს შორის დავების გადაწყვეტის ხელშეწყობა და რეკომენდაციების შემუშავება ამგვარ დავებთან დაკავშირებით.²¹ 

ამგვარად, საბჭოს ფუნქციაა სარეკომენდაციო ხასიათის დოკუმენტების შემუშავება. საბჭოს მიერ შემუშავებულ დოკუმენტებს იურიდიული ძალა არ აქვთ. შესაბამისად, ორგანო დამხმარე, ანალიტიკურ, სარეკომენდაციო ფუნქციების მატარებელია. თუმცა მაინც არასამთავრობო და საჯარო სტრუქტურის თანამშრომლობის ინსტიტუციონალურ მექანიზმს წარმოადგენს საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობის სფეროში.

საბჭოს შემადგენლობა ჰიბრიდულია. აერთიანებს ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების, სამინისტროების და არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებს. კანონით, 5 წევრი წარმოადგენს ადგილობრივ მმართველობის ორგანოებს, 5 სხვადასხვა სამინისტორებს, 10 არასამთავრობო ორგანიზაციებს.²²  საბჭოს წევრების დანიშვნის ფუნქცია სოციალური პოლიტიკის მინისტრის კომპეტენციაში შედის, თუმცა, არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლების დანიშვნა ამ ორგანიზაციების ან ამ ორგანიზაციების გაერთიანებების წარდგინებით ხდება.²³ 

სამოქალაქო ინიციატივის ფონდი გრძელვადიანი სამთავრობო პროგრამაა²⁴, რომელიც პოლონეთის მინისტრთა კაბინეტის ინიციატივით 2004 წლის 11 აგვისტოს დამტკიცდა. სამოქალაქო ინიციატივის ფონდის სამთავრობო პროგრამის ადმინისტრირება სოციალური პოლიტიკის მინისტრის კომპეტენციაში შედის. სამოქალაქო ინიციატივის ფონდის მიზანია: არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ სახელმწიფო ფუნქციების განხორციელების პროცესის ფინანსური მხარდაჭერა, საჯარო და არასამთავრობო სექტორის თანამშრომლობის გამყარება, კანონით დადგენილი სუბსიდირების პრინციპის ეფექტური განხორციელების ხელშეწყობა. აღნიშნული მიზნებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო ინიციატივის ფონდის ფუნქციები შემდეგნაირად განიმარტა: ღია კონკურსით გამოვლენილი, სახელმწიფო ფუნქციების განმახორციელებელი არასამთავრობო ორგანიზაციების ფინანსური მხარდაჭერა; არასამთავრობო ორგანიზაციების გაერთიანებების, კოალიციების აქტივობების ფინანსური მხარდაჭერა; სამთავრობო და არასამთავრობო სექტორს შორის თანამშრომლობის სტანდარტების განვითარება.

სამოქალაქო ინიციატივის ფონდის ფინანსური რესურსის მიღების უფლება აქვთ მხოლოდ საზოგადოებრივი ორგანიზაციების სტატუსის მქონე ორგანიზაციებს, ამდენად, მხოლოდ იმ ორგანიზაციებს, რომლებიც ახორციელებენ სახელმწიფო ფუნქციას საზოგადოებრივად სასარგებლო საქმიანობის სფეროში. ფონდის ფინანსური რესურსის განკარგვა სოციალური პოლიტიკის მინისტრის კომპეტენციაში შედის. ფინანსური რესურსის დისტრიბუცია არასამთავრობო ორგანიზაციებს შორის ღია საგრანტო კონკურსის მეშვეობით მოხდება, როგორც ეს განმარტებულია კანონში საზოგადოებრივად სასარგებლო ორგანიზაციებსა და მოხალისეებზე.

უნგრეთი

უკანასკნელი 6-7 წლის განმავლობაში, უნგრეთი აღმოსავლეთ და ცენტრალური ევროპის ქვეყნებს შორის ყველაზე განვითარებულ სახელმწიფოდ მოიაზრება საჯარო და არასამთავრობო სექტორის თანამშრომლობის კუთხით.²⁵ თანამშრომლობის კანონმდებლობით უზრუნველყოფილი მექანიზმებიც რეგიონის სხვა სახელმწიფოებთან შედარებით მნიშვნელოვნად განვითარებულია. გავრცელებული მაგალითებია უნგრეთის მთავრობის არასამთავრობო სექტორთან თანამშრომლობის სტრატეგია, კანონი საზოგადოებრივი ორგანიზაციების შესახებ, კანონი სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფო ფონდის შესახებ, კანონი გადასახადის გადამხდელთა საშემოსავლო გადასახადის 1%-ის დისტრიბუციის შესახებ. წინამდებარე მოკლედ განიხილავს ამ ინსტრუმენტებს.

უნგრეთში 1998 წელს დაარსდა სამოქალაქო საზოგადოებასთან ურთიერთობის ცენტრალური კომიტეტი. კომიტეტი მთავრობის თანაბარი შესაძლებლობების დეპარტამენტთან არსებობს. კომიტეტის დაარსების ძირითად საფუძვლად მოიაზრება საჯარო და არასამთავრობო სექტორის მაკავშირებელი ინსტიტუციონალური მექანიზმის არსებობის საჭიროების გამოკვეთა. კომიტეტს ერთმანეთთან უნდა დაეკავშირებინა საჯარო და არასამთAვრობო სექტორი, შეემუშავებინა მექანიზმი ორი სექტორის ეფექტიანი თანამშრომლობის უზრუნველსაყოფად. კომიტეტის ფუნქციები მოიცავს არასამთავრობო ორგანიზაციების სამართლებრივი გარემოს გაუმჯობესებას, არასამთავრობო ორგანიზაციების მონაწილეობით მესამე სექტორთან დაკავშირებული კანონპროექტების მომზადებას, ზოგადად, სექტორის განვითარებისთვის მუშაობას. ²⁶

კომიტეტმა შეიმუშავა უნგრეთის მთავრობის არასამთავრობო სექტორთან თანამშრომლობის სტრატეგია. სტრატეგია დიდი ბრიტანეთის სამოქალაქო საზოგადოებასთან ურთიერთობის კომპაქტის ანალოგია. სტრატეგიით საჯარო სექტორი ადასტურებს სამოქალაქო საზოგადოების როლს სახელმწიფოს განვითარების პროცესში, ექსპლიციტურად უსვამს ხაზს არასამთავრობო ორგანიზაციების როლს სახელმწიფოსთვის მომსახურების მიწოდების სფეროში, მიუთითებს საჯარო სექტორის მიერ არასამთავრობო ორგანიზაციების დაფინანსების ზრდის აუცილებლობაზე, არასამთავრობო ორგანიზაციების ერთიანი ბაზის შექმნის საჭიროებაზე, საჯარო ერთეულის დაარსებაზე, რომელიც უზრუნველყოფს ორ სექტორს შორის ეფექტურ თანამშრომლობას. სტრატეგია ხაზს უსვამს, რომ უნგრეთის არასამთავრობო სექტორის მდგრადობის ძირითადი საფუძველია ფინანსური დამოუკიდებლობა. მოკლედ, სტრატეგია განსაზღვრავს არასამთავრობო ორგანიზაციების რესურსის გამოყენების ძირითად მიმართულებებს.

სტრატეგია განმარტავს, რომ არასამთავრობო სექტორის დამოუკიდებლობის, არასამთავრობო ორგანიზაციების სახელმწიფო დაფინანსების პროცესის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა, არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ სახელმწიფოსთვის მაღალი ხარისხის მომსახურების მიწოდება ევროკავშირის მნიშვნელოვანი მოთხოვნებია. მთავრობის სურვილია მოახდინოს ამ ნორმების და პრინციპების ინკორპორაცია შიდა კანონმდებლობაში. ამ მიზნით, მთავრობა მზად არის ითანამშრომლოს არასამთავრობო სექტორთან. ²⁷

სტრატეგია ადგენს შესაბამის ნაწილში: `უნგრეთის მთავრობა მზად არის – არასამთავრობო სექტორის ნეიტრალიტეტის პრინციპის დაცვით – ხელი შეუწყოს არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ სახელმწიფოსთვის მომსახურების მიწოდების ზრდას, ხელი შეუწყოს სოციალური მომსახურების, განათლების, კულტურის, გარემოს დაცვის და სხვა სფეროებში ფუნქციების დანაწილებას სახელმწიფო და არასამთავრობო სტრუქტურებს შორის."²⁸

სტრატეგია მიუთითებს, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მომსახურების სახელმწიფოსთვის მიწოდების თანმდევია შესაბამისი ფინანსური უზრუნველყოფა.²⁹ ამდენად, უნგრეთის მთავრობა მზად არის შეიმუშავოს არასამთავრობო სექტორის ფინანსური უზრუნველყოფისთვის აუცილებელი მექანიზმები.³⁰ ფინანსური უზრუნველყოფის ნაწილში მითითებულია, რომ უნგრეთის მთავრობა მნიშვნელოვნად გაზრდის არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის ხელმისაწვდომ ფინანსურ რესურსს. სახელმწიფოსგან მომდინარე ფინანსური რესურსი არასამთავრობო ორგანიზაციების სრული ფინანსური რესურსის 40%-ს უნდა შეადგენდეს.³¹ აქვე, ფინანსური უზრუნველყოფის ნაწილში, განიხილება სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფო ფონდის დაარსების საკითხიც, როგორც სახელმწიფოს მიერ არასამთავრობო სექტორის ფინანსური უზრუნველყოფის პირველადი მექანიზმი. სტრატეგიით, სახელმწიფო ვალდებულებას იღებს შეიმუშავოს კანონპროექტი სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფო ფონდის შექმნის მიზნით.³²

შესაბამის ნაწილში, სახელმწიფო ადასტურებს იმ ორგანიზაციების მნიშვნელობას, რომლებიც ადგილობრივ დონეზე ფუნქციონირებენ და მოსახლეობის მცირე ნაწილს ემსახურებიან. ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციები უკეთ იცნობენ ადგილობრივ მახასიათებლებს, საჭიროებებს, ადგილობრივი მოსახლეობის მოთხოვნებს, ზოგადად, ადგილობრივ სპეციფიკას. შესაბამისად, ამ ორგანიზაციების გაძლიერება, მათ მიერ ადგილობრივი მოსახლეობისთვის მომსახურების მიწოდების უზრუნველყოფა პრიორიტედად არის მიჩნეული. ამგვარად, სტრატეგია მიუთითებს, რომ სახელმწიფო უზრუნველყოფს სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფო ფონდის რესურსის მისაწვდომობას რეგიონული ორგანიზაციებისთვის.³³

სტრატეგიიდან გამომდინარე, უნგრეთის მთავრობამ, არასამთავრობო ორგანიზაციების მონაწილეობით, მოამზადა კანონპროექტი სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფო ფონდის შესახებ. კანონი პარლამენტმა 2003 წელს მიიღო. კანონის პრეამბულა ადგენს, რომ კანონის მიზანია სამოქალაქო საზოგადოების გაძლიერება, არასამთავრობო და საჯარო სექტორს შორის თანამშრომლობის გამყარება და ამ ორ სექტორს შორის ფუნქციების გადანაწილების ხელშეწყობა სახელმწიფოს ფუნქციების (ცენტრალურ და ადგილობრივ დონეებზე) ეფექტური განხორციელების მიზნით.³⁴

კანონით არსდება სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფო ფონდი. ფონდის მიზანია სამოქალაქო საზოგადოებისთვის ფინანსური რესურსის გადაცემის პროცესის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფა, არასამთავრობო სექტორის მდგრადი განვითარების ხელშეწყობა, არასამთავრობო ორგანიზაციების როლის გაზრდა სახელმწიფოს განვითარების პროცესში.³⁵

ფონდის ძირითადი ფუნქციაა სამოქალაქო საზოგადოების მდგრადი განვითარების ხელშეწყობა სახელმწიფო გრანტების გაცემის გზით.³⁶ ფონდის ფინანსური რესურსის 60% საოპერაციო ხარჯების დაფარვას ხმარდება საგრანტო მექანიზმის გზით. დარჩენილი 40% სხვადასხვა საპროექტო წინადადებების დაფინანსებას.

ფონდის სახსრების საფუძველი 1996 წლიდან მოქმედი სქემის დანამატია. კანონი გადასახადის გადამხდელთა საშემოსავლო გადასახადის 1%-ის დისტრიბუციის შესახებ პარლამენტმა 1996 წელს მიიღო. კანონის მიხედვით, მოქალაქე უფლებამოსილია მიუთითოს ის ორგანიზაცია, რომელსაც უნდა გადაეცეს მოქალაქის საშემოსავლო გადასახადის 1%. ფონდის ჩამოყალიბებამდე, თუკი გადასახადის გადამხდელი არ განსაზღვრავდა კონკრეტულ ბენეფიციარ ორგანიზაციას, 1%-ის დისტრიბუცია არ ხდებოდა. ამგვარად, ფონდის დაფინანსების წყაროდ, სხვა რესურსთან ერთად, გადასახადის გადამხდელთა საშემოსავლო გადასახადის 1%-ის ის ნაწილი განისაზღვრა, რომლის ბენეფიციარიც განსაზღვრას გადასახადის გადამხდელი არ ახდენდა. ამასთან, კანონში ჩაიდო დაცვითი ნორმაც, რომლის მიხედვით ფონდისთვის გადასაცემი ფინანსური რესურსი არ უნდა იყოს სრული საშემოსავლო გადასახადის 0,5%-ზე ნაკლები. ³⁷

ფონდის სტრუქტურა (თეორიულ დონეზე მაინც) ხელსაყრელია. სტრუქტურის შედეგად ფონდი ჰიბრიდულ ორგანოს ქმნის, რომლის შემადგენლობა აერთიანებს საჯარო და არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლებს. დეტალურად, ფონდის უმაღლესი ორგანოა საბჭო, რომელიც ფონდის სტრატეგიას, ფინანსური რესურსის გადანაწილების პრიორიტეტულ სფეროებს განსაზღვრავს.³⁸ საბჭოს შემადგენლობაში 17 წევრია. 5 წევრი საჯარო სექტორს წარმოადგენს. 12 არასამთავრობო ორგანიზაციებს – აქედან, 5 სხვადასხვა სფეროზე, მათ შორის სოციალურ სფეროზე ორიენტირებულ არასამთავრობო ორგანიზაციებს, 7 რეგიონულ არასამთავრობო ორგანიზაციებს.

ამგვარი სტრუქტურა თუ არ უზრუნველყოფს, ხელსაყრელ პირობებს მაინც ქმნის კანონის მთავარი მიზნის რეალიზაციისთვის. ერთის მხრივ, დაცულია რეგიონული არასამთავრობო ორგანიზაციების ინტერესები, როგორც ეს სტრატეგიით არის განსაზღვრული (`უნგრეთის მთავრობა ვალდებულებას იღებს უზრუნველყოს სამოქალაქო საზოგადოების სახელმწიფო ფონდის რესურსის მისაწვდომობა რეგიონული ორგანიზაციებისთვის" ³⁹). მეორეს მხრივ, დაცულია ბალანსი სხვადასხვა სფეროზე მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციებს შორის. ბოლოს, დაცულია ბალანსი საჯარო და არასამთავრობო სექტორის წარმომადგენლობის კუთხით, რაც კანონის მთავარ მიზანს, სახელმწიფოს ფინანსური რესურსის არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის გადაცემის პროცესის გამჭვირვალობას უზრუნველყოფს.

უნგრეთში, 1997 წლიდან მოქმედებს კანონი საზოგადოებრივ ორგანიზაციებზე⁴⁰. კანონი არასამთავრობო ორგანიზაციების ქვეკატეგორიას ქმნის – საზოგადოებრივი ორგანიზაციები. ამგვარი სტატუსის მოპოვების რეკვიზიტია ორგანიზაციის საქმიანობა ხვდებოდეს კანონით გათვალისწინებული საქმიანობის ჩამონათვალში. საზოგადოებრივ ორგანიზაციად არის მიჩნეული სოციალურ სფეროზე ორიენტირებული ორგანიზაცია. კანონით გათვალისწინებული საქმიანობის განხორციელებაზე არის მიბმული გადასახადის გადამხდელის საშემოსავლო გადასახადიდან 1%-ის მიღების უფლებაც (თუმცა არა სტატუსზე, არამედ საქმიანობის დე ფაცტო განხორციელებაზე).⁴¹

კანონი ქმნის ქვეკატეგორიას საზოგადოებრივი ორგანიზაციების ფართო კატეგორიაში: ორგანიზაციები, რომლებიც ახორციელებენ სახელმწიფოს ფუნქციებს.⁴² ამგვარ ფუნქციად მოიაზრება მოსახლეობისთვის სოციალური მომსახურების მიწოდება. ამ ვიწრო ქვეკატეგორიაში მოხვედრის შემთხვევაში, არასამთავრობო ორგანიზაციას უფრო დიდი საგადასახადო შეღავათი ენიჭება ვიდრე საზოგადოებრივ ორგანიზაციას.⁴³ ამასთან, მნიშვნელოვანია კანონის დებულება, რომელიც ადგენს, რომ სახელმწიფო ორგანოები უფლებამოსილნი არიან დაადგინონ ამგვარი ორგანიზაციებისგან მომსახურების შესყიდვის განსაკუთრებული წესები. ⁴⁴

გერმანია

გერმანიის კონსტიტუციაში ინკორპორირებულია სუბსიდირების, ანუ დამატებითობის პრინციპი. პრინციპი შემდეგნაირად განიმარტება: სუბსიდირება, ანუ დამატებითობა გულისხმობს, რომ დიდი სოციალური ერთეული (სახელმწიფო) ავსებს შედარებით მცირე სოციალურ ერთეულს (საზოგადოებაზე, თემზე, ოჯახზე დაფუძნებული ერთეული) მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც მცირე ერთეულს არ შეუძლია დაეყრდნოს თავის საკუთარ რესურსს.⁴⁵

სოციალური პოლიტიკის კონტექსტში, სუბსიდირების პრინციპი შემდეგნაირად ითარგმნება: სოციალური მომსახურების მიწოდება ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ხდება უპირატესად ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილობრივ დონეზე ამგვარი ორგანიზაცია არ არსებობს, სახელმწიფო უზრუნველყოფს სოციალური მომსახურების მოსახლეობისთვის მიწოდებას.⁴⁶ სახელმწიფო, სოციალური მომსახურების კონტექსტში, წარმოადგენს დანამატს, რომელიც აკმაყოფილებს სოციალური მომსახურების მიწოდების მოთხოვნას, თუკი ამგვარი მოთხოვნა არ კმაყოფილდება ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ. სოციალურ სფეროში სახელმწიფო ორგანოებს მომსახურების მიმწოდებელი ორგანიზაციებისთვის ხელსაყრელი პირობების შექმნის ფუნქცია აქვთ და არა სოციალური მომსახურების პირდაპირი მიწოდების.⁴⁷

ამ ძირითადი პრინციპის შესაბამისად, გერმანიის ფედერალური სოციალური დახმარების აქტის 93-ე მუხლი ადგენს, რომ ხელისუფლების ორგანოს, ცენტრალურ და ადგილობრივ დონეზე, ეკრძალება სოციალური მომსახურების მიმწოდებელი სახელმწიფო ინსტიტუტის დაარსება, თუკი არსებობს ამგვარი მომსახურების მიმწოდებელი ადგილობრივი არასამთავრობო ორგანიზაცია, ან შესაძლებელია ამგვარი ორგანიზაცია ჩამოყალიბდეს.⁴⁸

გერმანიის სოციალური უსაფრთხოების კოდექსი ადგენს, რომ სახელმწიფო ორგანოები ვალდებულნი არიან ეფექტურად შეავსონ არასამთავრობო ორგანიზაციები თანამშრომლობის გზით. ამ თანამშრომლობის პროცესში, ხელისუფლების ორგანოები უნდა იცავდნენ არასამთავრობო ორგანიზაციების დამოუკიდებლობას პრიორიტეტების გამოკვეთის, სოციალური მომსახურების მიწოდების გზების განსაზღვრის სფეროში. თუმცა, ხელისუფლების ორგანოები უფლებამოსილნი არიან აკონტროლონ სახელმწიფოს ფინანსური რესურსის მიზნობრივი განკარგვა არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ.⁴⁹

ადგილობრივ დონეზე შექმნილია კომიტეტები სოციალური მომსახურების სხვადასხვა სფეროების მიხედვით, რომელთა მიზანია კონკრეტული ტიპის სოციალური მომსახურების მიმწოდებელი არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და სახელმწიფო ორგანოების თანამშრომლობის უზრუნველყოფა. ცენტრალურ დონეზე, სახელმწიფო ორგანოები კანონით ვალდებულნი არიან სოციალური მომსახურების საკითხების გადაწყვეტის პროცესში, ასევე სოციალურ მომსახურებასთან დაკავშირებულ საკანონმდებლო პროცესში ჩართონ სოციალური მომსახურების მომწოდებელი არასამთავრობო ორგანიზაციები.⁵⁰

ესტონეთი

ბალტიისპირეთის ქვეყნებს შორის, ესტონეთი პირველი სახელმწიფოა, რომელმაც მუშაობა დაიწყო არასამთავრობო სექტორის მდგრადი განვითარების მიმართულებით, განსაზღვრა არასამთავრობო ორგანიზაციებსა და საჯარო სექტორს შორის ურთიერთობის ძირითადი ჩარჩოები. ამ ეტაპისთვის, ესტონეთის არასამთავრობო ორგანიზაციების ინიციატივით, სამოქალაქო საზოგადოების, სამთავრობო სტრუქტურების, პოლიტიკური პარტიების ერთობლივი ძალისხმევით, განსაზღვრულია ორი სექტორის ურთიერთთანამშრომლობის ძირითადი სტრატეგია.

არასამთავრობო და საჯარო სექტორს შორის თანამშრომლობის ფუძემდებლურ დოკუმენტად მიიჩნევა "ესტონეთის სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების ეროვნული კონცეფცია", რომელიც ესტონეთის პარლამენტმა 2002 წელს მიიღო. ასევე, "ესტონეთის სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების კონცეფციის სამოქმედო გეგმა", რომელიც ესტონეთის მთავრობამ 2004 წელს დაამტკიცა.

ესტონეთის გამოცდილება არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და საჯარო სექტორის თანამშრომლობის კუთხით მხოლოდ აღნიშნული სამართლებრივი დოკუმენტების დონეზე არის საინტერესო, რადგან ორივე დოკუმენტი ახალი მიღებულია, ამდენად, აშკარა შედეგების განსაზღვრის და შეფასების შესაძლებლობას ამ ეტაპზე არ იძლევა.

"ესტონეთის სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების ეროვნული კონცეფცია" განსაზღვრავს ორი სექტორის თანამშრომლობის ძირითად პრინციპებს, ხაზს უსვამს არასამთავრობო ორგანიზაციების სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსების ზრდის აუცილებლობას, ასევე დაფინანსების მექანიზმების დახვეწისა და დაფინანსების პროცესის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის საჭიროებას.⁵¹

კონცეფცია ადგენს შესაბამის ნაწილში, რომ ორი სექტორის წარმომადგენლები "გამოიყენებენ ყველა შესაძლებლობას საგადასახადო რეჟიმის ისეთი გარდაქმნისთვის, რომელიც ხელს შეუწყობს კომერციული სექტორის ინტერესის ზრდას სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტების მიმართ"⁵². კონცეფცია განსაზღვრავს, რომ სახელმწიფო ხელს შეუწყობს სახელმწიფო ფონდებიდან არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის ფინანსური რესურსის გადაცემის პროცესის გამჭვირვალობას, ასევე, უზრუნველყოფს რესურსის გადაცემის სამართლიანობას და გააძლიერებს არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ სახელმწიფოს ფინანსური რესურსის მიზნობრივი განკარგვის მონიტორინგს.⁵³

კონცეფცია ადგენს, რომ ესტონეთის მთავრობა და არასამთავრობო ორგანიზაციები ერთობლივად შეიმუშავებენ სახელმწიფოს მიერ არასამთავრობო ორგანიზაციებისგან მომსახურების შესყიდვისთვის აუცილებელ ეფექტურ მექანიზმებს.⁵⁴

ბოლოს, კონცეფცია ადგენს, რომ დასახული მიზნების დროული და ეფექტური რეალიზაციის მიზნით, დაარსდება ჰიბრიდულ კომიტეტი, რომლის შემადგენლობაში ესტონეთის მთავრობის და სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტების წარმომადგენლები შევლენ. კომიტეტის ფუნქციაა კონცეფციით განსაზღვრული მიზნების მისაღწევად სამოქმედო გეგმების შემუშავება, შემუშავებული გეგმების დროული განხორციელების უზრუნველყოფა და მიღწეული შედეგების შეფასება.⁵⁵

დამატებით, კონცეფცია მიუთითებს, რომ წელიწადში ორჯერ, ესტონეთის პარლამენტი ოფიციალურად განიხილავს კონცეფციის განხორციელების პროცესს და შეაფასებს სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების პროცესის პროგრესს.⁵⁶

მითითებული მიზნების რეალიზაციითვის, ესტონეთის მთავრობამ დაამტკიცა "ესტონეთის სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების სამოქმედო გეგმა" 2004-2006 წლებისთვის. გეგმაში პრიორიტეტად არის გამოყოფილი არასამთავრობო ორგანიზაციების დაფინანსების პრობლემის გადაჭრა. გეგმა მიუთითებს, შესაბამის ნაწილში, რომ ესტონეთის შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ჰიბრიდულ კომიტეტთან თანამშრომლობით, შეიმუშავებს არასამთავრობო ორგანიზაციების სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსების გამჭვირვალე და მოქნილ სქემას და მოამზადებს შესაბამის საკანონმდებლო პაკეტს.⁵⁷  გეგმის მიხედვით, ფინანსთა სამინისტრო, ჰიბრიდულ კომიტეტთან ერთად, შეიმუშავებს საკანონმდებლო ცვლილებებს საგადასახადო რეჟიმის გარდაქმნისთვის საზოგადოებრივი ორგანიზაციების სასარგებლოდ.⁵⁸ 

1. "The Liaison Office as a Tool for Successful NGO-Government Cooperation: An Overview of the Central and Eastern European and Baltic Countries’ Experiences", Maria Gerasimova, The International Journal of Not-for-Profit Law, Volume 7, Issue 3, June 2005
2. "Guidebook to the Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work", issued by Public Benefit Works Council
3. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 3, Article 24, paragraph 1
4. "Polish Parliament Adopts New Law on Public Benefit Activities and Volunteerism", Igor Golinski, International Journal of Civil Society Law, Volume I, Issue III, July 2003, pp. 125
5. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Chapter 5, Article 12, paragraph 1; See also "Guidebook to the Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work", issued by Public Benefit Works Council
6. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Article 3, paragraph 2
7. "Guidebook to the Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work", issued by Public Benefit Works Council
8. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 13, paragraph 1
9. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 13, paragraph 2
10. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 13, paragraph 3
11. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 14
12. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 17
13. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 17, points 1-4
14. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 12, paragraph 1
15. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 12, paragraph 2
16. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 2, Article 12, paragraph 2
17. "Changes in the 1% Law Mechanism in Poland", Tomasz Schimanek (Member of the Board, the Polish Donors Forum Academy for the Development of Philanthropy in Poland)
18. For additional information on the Public Benefit Council and its work, visit the Council’s bilingual web site at: http://www.pozytek.gov.pl/
19. Social Economy and Law Journal, Winter 2003 - Spring 2004 Issue
20. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 5, Article 35, paragraph 1
21. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 5, Article 35, paragraph 2
22. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 5, Article 36, paragraph 1
23. Act of Law on Public Benefit and Volunteer Work, April 24, 2003, Section II, Chapter 5, Article 36, paragraph 2
24. Official Web Site of Public Benefit Council: http://www.pozytek.gov.pl/What,is,FIO,581.html
25. "State Financial Support Policies towards Not-For-Profit Organizations in Hungary and Kazakhstan", Leila Tanayeva, International Journal of Civil Society Law, Volume III, Issue II, April 2005, pp. 81-83; see also Social Economy and Law Journal, Winter 2004 Issue
26. "The Liaison Office as a Tool for Successful NGO-Government Cooperation: An Overview of the Central and Eastern European and Baltic Countries’ Experiences", Maria Gerasimova, The International Journal of Not-for-Profit Law, Volume 7, Issue 3, June 2005
27. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part III, section III
28. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part II, paragraph 10
29. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part III, section 2, paragraph 2
30. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part III
31. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part III, section 2
32. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part III, section 2, paragraph 5
33. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part III, section 2, paragraph 6
34. The Act on National Civil Fund Programme, June 23, 2003, preamble
35. The Act on National Civil Fund Programme, June 23, 2003, preamble
36. Official bilingual web site of National Civil Fund - www.nca.hu
37. The Act on National Civil Fund Programme, June 23, 2003, paragraph 2
38. The Act on National Civil Fund Programme, June 23, 2003, paragraph 4
39. "Strategy Paper of the Government of Hungary on Civil Society", October 22, 2002, (an unofficial working translation commissioned by the Nonprofit Information and Training Centre Foundation), Part III, section 2, paragraph 6
40. Act on Public Benefit Organizations, 1997, as amended by Act XIV and Act XXXIII of 1998
41. "About Miracles and Misconceptions – Lessons from the "Percentage Mechanism" in Hungary", Nilda Bullain, European Center for Not-for-Profit Law
42. Act on Public Benefit Organizations, 1997, as amended by Act XIV and Act XXXIII of 1998
43. "A Comparative Analysis of European Policies and Practices of NGO-Government Cooperation", Nilda Bullain, Radost Toftisova, The International Journal of Not-for-Profit Law, Volume 7, Issue 4, September 2005
44. Act on Public Benefit Organizations, 1997, as amended by Act XIV and Act XXXIII of 1998
45. "Comparative Study of NGO/Government Partnerships", Caroline L. Newman, The International Journal of Not-for-Profit Law, Volume 2, Issue 3
46. Helmut Anhier, "An Elaborate Network: Profiling the Third Sector in Germany", in Government and the Third Sector, Emerging Relationships in Welfare States, Jossey-Bass Publishers, San Francisco, 1992, pp. 32-33
47. "Recent Developments in German Local Government", Hellmut Wollmann, Humboldt-Universität Berlin
48. Helmut Anhier, "An Elaborate Network: Profiling the Third Sector in Germany", in Government and the Third Sector, Emerging Relationships in Welfare States, Jossey-Bass Publishers, San Francisco, 1992, pp. 31-56
49. "Co-operation between Social Service Providers – a Comparison between Germany and Greece", Petra Claudius, Social Work and Society
50. "Co-operation between Social Service Providers – a Comparison between Germany and Greece", Petra Claudius, Social Work and Society
51. Estonian Civil Society Development Concept, Approved by the Estonian Parliament in Tallinn, December 12, 2002
52. Estonian Civil Society Development Concept, Approved by the Estonian Parliament in Tallinn, December 12, 2002, part III, section 4, paragraph 4
53. Estonian Civil Society Development Concept, Approved by the Estonian Parliament in Tallinn, December 12, 2002, part III, section 4, paragraph 3 and 6
54. Estonian Civil Society Development Concept, Approved by the Estonian Parliament in Tallinn, December 12, 2002, part III, section 4, paragraph 5
55. Estonian Civil Society Development Concept, Approved by the Estonian Parliament in Tallinn, December 12, 2002, part IV, conclusion
56. Estonian Civil Society Development Concept, Approved by the Estonian Parliament in Tallinn, December 12, 2002, part IV, conclusion
57. Activity Plan for the implementing Estonian Civil Society Development Concept for 2004-2006, Goal 5
58. Activity Plan for the implementing Estonian Civil Society Development Concept for 2004-2006, Goal 6